Yaz aylarının gelmesiyle birlikte havalar ısınır, açık havada geçirilen süre artar ve güneşin tadını çıkarma isteği çoğalır. Kış boyunca özlediğimiz güneşli günlerde sahilde vakit geçirmek, yürüyüş yapmak, pikniğe gitmek ya da bronzlaşmak oldukça keyifli olabilir. Ancak güneş ışınlarının cilt ve göz sağlığı üzerindeki olumsuz etkileri de göz ardı edilmemelidir.
Güneş ışığı, vücudun D vitamini üretimine katkı sağlaması açısından önemlidir. Buna rağmen uzun süre ve korunmasız şekilde güneşe maruz kalmak ciltte yanık, leke, erken yaşlanma belirtileri ve bazı sağlık sorunlarının ortaya çıkmasına neden olabilir.
Güneşin zararlı etkileri yalnızca sahilde ya da tatilde ortaya çıkmaz. Günlük yürüyüş sırasında, araç kullanırken, balkonda otururken veya bulutlu bir havada dışarıdayken de ultraviyole ışınlarına maruz kalabiliriz. Bu nedenle güneşten korunmayı yalnızca yaz tatiline özel bir alışkanlık olarak görmemek gerekir.
Güneş Işınları Cildi Nasıl Etkiler?
Güneşten gelen ultraviyole ışınları genel olarak UVA ve UVB olarak iki grupta değerlendirilir. UVA ışınları cildin daha derin tabakalarına ulaşabilir ve ciltte erken yaşlanma belirtilerinin oluşmasına katkıda bulunabilir. UVB ışınları ise özellikle güneş yanıklarının meydana gelmesinde etkilidir.
Güneş ışınlarının cilt üzerindeki etkisi kişiden kişiye değişebilir. Açık tenli, çilli, sarışın veya kızıl saçlı kişiler güneşten daha kısa sürede etkilenebilir. Ancak koyu tenli kişiler de güneş ışınlarının zararlı etkilerinden tamamen korunmuş değildir.
Güneşin ciltte oluşturabileceği etkiler maruz kalınan süreye, güneş ışınlarının yoğunluğuna, cilt tipine ve koruyucu önlem alınıp alınmadığına göre farklılık gösterebilir.
Güneş Yanığı Nasıl Oluşur?
Güneş yanığı, cildin uzun süre ultraviyole ışınlarına maruz kalması sonucunda meydana gelir. Güneş altında geçirilen sürenin uzamasıyla birlikte ciltte kızarıklık, hassasiyet, ağrı, sıcaklık hissi ve ileri durumlarda içi sıvı dolu kabarcıklar oluşabilir.
Güneş yanığının ne kadar sürede gelişeceği şu faktörlere bağlıdır:
• Cilt tipi
• Güneş ışınlarının yoğunluğu
• Güneşte kalınan süre
• Güneş koruyucu kullanımı
• Terleme, yüzme ve kurulanma durumu
• Günün hangi saatinde güneşe çıkıldığı
Birinci Derece Güneş Yanığı
Birinci derece güneş yanığında cildin en üst tabakası etkilenir. Ciltte kızarıklık, hassasiyet ve ağrı görülebilir. Şikâyetler güneşe maruz kaldıktan birkaç saat sonra daha belirgin hâle gelebilir.
Hafif güneş yanıklarında cildi serin tutmak, yeterli su içmek ve parfümsüz nemlendiriciler kullanmak rahatlamaya yardımcı olabilir. Cilde doğrudan buz uygulanmamalıdır. Güneş yanığı iyileşene kadar cilt yeniden güneşe maruz bırakılmamalıdır.
İkinci Derece Güneş Yanığı
Daha şiddetli güneş yanıklarında cildin daha derin tabakaları etkilenebilir. Bu durumda yoğun kızarıklık, şişlik, ciddi ağrı ve içi sıvı dolu kabarcıklar oluşabilir.
Kabarcıkların patlatılması enfeksiyon riskini artırabileceği için bu bölgelere müdahale edilmemelidir. Yanık geniş bir alanı kaplıyorsa veya ateş, baş dönmesi, bulantı, titreme ve yoğun halsizlik gibi şikâyetler görülüyorsa mutlaka bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Güneş Cildin Erken Yaşlanmasına Neden Olabilir
Uzun süre güneşe maruz kalmak cildin doğal yaşlanma sürecini hızlandırabilir. Ultraviyole ışınları cildin sıkı ve esnek kalmasına yardımcı olan kolajen ve elastin liflerine zarar verebilir.
Bunun sonucunda zamanla;
• İnce çizgiler
• Kırışıklıklar
• Ciltte sarkma
• Kuruluk
• Mat görünüm
• Esneklik kaybı
• Cilt tonu eşitsizlikleri
ortaya çıkabilir.
Güneşe bağlı cilt hasarı hemen fark edilmeyebilir. Özellikle gençlik döneminde uzun süre korunmasız şekilde güneşe maruz kalmanın etkileri ilerleyen yıllarda daha belirgin hâle gelebilir.
Bu nedenle güneş koruyucu kullanmak yalnızca yanıklardan korunmak için değil, cildin erken yaşlanmasını azaltmak için de önemlidir.
Güneş Lekeleri Neden Oluşur?
Güneş ışınları, cilde rengini veren melanin pigmentinin düzensiz şekilde üretilmesine neden olabilir. Bunun sonucunda yüz, eller, omuzlar, kollar ve dekolte bölgesi gibi güneşe açık alanlarda kahverengi veya gri tonlarda lekeler oluşabilir.
Halk arasında yaşlılık lekesi olarak bilinen lekelerin önemli bir kısmı aslında uzun yıllar boyunca güneşe maruz kalmanın sonucunda meydana gelir.
Güneş lekeleri çoğunlukla sağlık açısından ciddi bir sorun oluşturmasa da şekli, rengi veya büyüklüğü değişen lekelerin kontrol edilmesi gerekir. Kanayan, kabuklanan, büyüyen veya düzensiz sınırlara sahip cilt değişikliklerinde dermatoloji uzmanına başvurulmalıdır.
Çiller Güneşle Belirginleşebilir
Çiller, özellikle açık tenli kişilerde daha sık görülür. Güneşe maruz kalındığında çiller koyulaşabilir ve sayıları artabilir.
Çiller genellikle zararsızdır. Ancak daha önce bulunmayan yeni bir leke ortaya çıktığında veya mevcut bir lekenin görünümünde değişiklik olduğunda dikkatli olunmalıdır.
Şu değişiklikler göz ardı edilmemelidir:
• Lekenin büyümesi
• Renginin değişmesi
• Sınırlarının düzensizleşmesi
• Kaşınması
• Kanaması
• Kabuklanması
Her kahverengi lekenin çil olmadığı unutulmamalıdır. Şüpheli görünen oluşumlar mutlaka bir uzman tarafından değerlendirilmelidir.
Aktinik Keratoz Nedir?
Aktinik keratoz, uzun süreli ve yoğun güneş maruziyeti sonucunda cilt yüzeyinde oluşabilen pürüzlü ve pullu lezyonlardır. En sık yüz, kulaklar, saçlı deri, boyun, kollar ve el sırtlarında görülür.
Bu lezyonlar kırmızı, kahverengi, pembe veya ten renginde olabilir. Dokunulduğunda sert ve pürüzlü hissedilebilir.
Aktinik keratozların bir bölümü ilerleyen dönemde cilt kanserine dönüşebileceği için erken dönemde değerlendirilmesi önemlidir. Ciltte uzun süre iyileşmeyen, sürekli kabuklanan veya büyüyen bir alan fark edildiğinde dermatoloji uzmanına başvurulmalıdır.
Dudaklar da Güneşten Korunmalıdır
Dudaklar, özellikle alt dudak, güneş ışınlarına karşı hassas bölgelerden biridir. Uzun süre güneşe maruz kalmak dudaklarda kuruluk, çatlama, kabuklanma, renk değişikliği ve iyileşmeyen yaralara neden olabilir.
Güneşe bağlı olarak gelişen bu durum aktinik keilit olarak adlandırılabilir. Halk arasında çiftçi dudağı olarak da bilinir.
Dudaklarda uzun süredir geçmeyen çatlaklar, kabuklanmalar veya yaralar varsa mutlaka doktora başvurulmalıdır. Güneş koruyucu içeren dudak ürünleri kullanmak ve gün içinde bu ürünleri yenilemek dudakların korunmasına yardımcı olabilir.
Güneş Göz Sağlığını da Etkileyebilir
Güneş ışınları yalnızca cilde değil, gözlere de zarar verebilir. Uzun süre korunmadan güneşe maruz kalmak katarakt ve bazı göz yüzeyi problemlerinin gelişme riskini artırabilir.
Güneş gözlüğü seçerken yalnızca cam renginin koyu olmasına dikkat etmek yeterli değildir. Kullanılan gözlüğün UVA ve UVB ışınlarına karşı koruma sağlaması gerekir.
Koruyucu özelliği bulunmayan koyu renkli gözlükler, göz bebeğinin büyümesine neden olarak göze daha fazla zararlı ışının ulaşmasına yol açabilir.
Gözleri güneşten korumak için;
• UV korumalı güneş gözlüğü kullanılmalı
• Geniş kenarlı şapka tercih edilmeli
• Güneşe doğrudan bakılmamalı
• Çocukların gözleri de korunmalıdır
Bulutlu günlerde bile ultraviyole ışınlarının yeryüzüne ulaşabileceği unutulmamalıdır.
Güneş Cilt Kanseri Riskini Artırabilir
Uzun süre ve korunmasız şekilde güneşe maruz kalmak cilt kanseri riskini artıran faktörler arasında yer alır. Özellikle çocukluk ve gençlik döneminde geçirilen ciddi güneş yanıkları ilerleyen yıllardaki riski etkileyebilir.
Skuamöz Hücreli Cilt Kanseri
Skuamöz hücreli cilt kanseri genellikle güneşe sık maruz kalan bölgelerde ortaya çıkar. Burun, alın, kulaklar, alt dudak, el sırtları ve saçlı deri en sık görüldüğü alanlar arasındadır.
Ciltte;
• İyileşmeyen yara
• Kanayan veya kabuklanan oluşum
• Kırmızı ve pullu bölge
• Giderek büyüyen sertlik
şeklinde belirti verebilir.
Erken dönemde fark edildiğinde tedavi şansı daha yüksektir. Bu nedenle uzun süre iyileşmeyen cilt değişiklikleri önemsenmelidir.
Melanom
Melanom, daha az görülen ancak daha ciddi seyredebilme ihtimali bulunan cilt kanseri türlerinden biridir. Yeni bir ben şeklinde ortaya çıkabileceği gibi mevcut bir benin değişmesiyle de gelişebilir.
Benlerde şu değişikliklere dikkat edilmelidir:
• Asimetrik görünüm
• Düzensiz sınırlar
• Birden fazla renk içermesi
• Çapının büyümesi
• Şekil, renk veya boyut değiştirmesi
• Kanama veya kabuklanma
Şüpheli bir ben fark edildiğinde dermatoloji uzmanına başvurulmalıdır.
Güneş Işınlarından Nasıl Korunmalıyız?
Güneşten korunmak yalnızca güneş kremi kullanmakla sınırlı değildir. Etkili korunma için farklı yöntemlerin birlikte uygulanması gerekir.
Güneşin Yoğun Olduğu Saatlere Dikkat Edin
Güneş ışınlarının en güçlü olduğu saatlerde mümkün olduğunca doğrudan güneş altında kalmamaya çalışın. Açık hava aktivitelerini sabah erken saatlere veya akşamüstüne planlamak daha uygun olabilir.
Gölgede bulunmak önemli olsa da tam koruma sağlamaz. Kum, su ve açık renkli yüzeyler güneş ışınlarını yansıtabilir.
Geniş Spektrumlu Güneş Koruyucu Kullanın
Güneş koruyucunun hem UVA hem de UVB ışınlarına karşı koruma sağlaması önemlidir. Ürün üzerinde geniş spektrumlu ifadesi bulunmasına dikkat edilebilir.
Güneş koruyucu kullanırken;
• Yeterli miktarda ürün uygulanmalı
• Yüz, boyun, kulaklar, eller ve ayak üstleri unutulmamalı
• Yaklaşık iki saatte bir yenilenmeli
• Denize veya havuza girdikten sonra tekrar sürülmeli
• Yoğun terleme ve havluyla kurulanma sonrasında yenilenmelidir
Güneş koruyucu sürmek güneş altında sınırsız süre kalınabileceği anlamına gelmez. Şapka, gözlük, kıyafet ve gölge gibi diğer korunma yöntemleri de uygulanmalıdır.
Koruyucu Kıyafetlerden Yararlanın
Hafif, sık dokunmuş ve vücudu örten kıyafetler güneş ışınlarına karşı ek koruma sağlayabilir. Geniş kenarlı şapkalar yüz, kulak ve boyun bölgesini korumaya yardımcı olur.
Açık havada uzun süre kalan kişiler ve çocuklar için UV koruyucu özellik taşıyan kıyafetler de tercih edilebilir.
Bulutlu Havaları Hafife Almayın
Bulutlu havalarda güneşin yakıcı etkisi daha az hissedilebilir. Ancak ultraviyole ışınlarının bir kısmı bulutlardan geçerek cilde ulaşabilir.
Bu nedenle yalnızca güneşli günlerde değil, bulutlu yaz günlerinde de güneşten korunma önlemleri alınmalıdır.
Bebek ve Çocukları Özellikle Koruyun
Bebeklerin ve çocukların ciltleri güneşe karşı daha hassastır. Küçük çocuklar uzun süre doğrudan güneş altında bırakılmamalı, gölgede tutulmalı ve uygun kıyafetlerle korunmalıdır.
Çocukluk döneminde kazanılan güneşten korunma alışkanlıkları, ilerleyen yıllarda cilt sağlığının korunmasına yardımcı olabilir.
İdeal Bir Güneş Koruyucu Nasıl Olmalı?
Güneş koruyucu seçerken yalnızca koruma faktörüne bakmak yeterli değildir. Ürünün cilt tipine, kullanım amacına ve günlük aktivitelere uygun olması gerekir.
İdeal bir güneş koruyucunun;
• UVA ve UVB ışınlarına karşı koruma sağlaması
• Cilt tipine uygun olması
• Kolay uygulanması
• Ciltte tahrişe neden olmaması
• Suya ve tere karşı dayanıklı olması
• Gün içinde kolayca yenilenebilmesi
önemlidir.
Yağlı ve akneye eğilimli ciltlerde hafif yapılı ve gözenekleri tıkamayan ürünler tercih edilebilir. Kuru ciltlerde nemlendirici özellikli ürünler daha uygun olabilir. Hassas cilt yapısına sahip kişilerin parfümlü ve yoğun kokulu ürünlere karşı dikkatli olması gerekir.
Suya dayanıklı olarak belirtilen güneş koruyucular bile gün boyunca tek uygulamayla yeterli koruma sağlamaz. Yüzme, terleme ve kurulanma sonrasında ürün yeniden uygulanmalıdır.
Güneşin Keyfini Bilinçli Şekilde Çıkarın
Güneşten tamamen uzak durmak yerine, güneşin zararlı etkilerine karşı doğru önlemleri almak gerekir. Güneş koruyucu kullanmak, şapka ve UV korumalı gözlük tercih etmek, güneşin yoğun olduğu saatlerde gölgede kalmak ve ciltteki değişiklikleri takip etmek alınabilecek temel önlemler arasındadır.
Bronzlaşmak birçok kişi için yaz aylarının vazgeçilmezlerinden biri olabilir. Ancak bronzlaşma, cildin ultraviyole ışınlarına karşı verdiği bir savunma tepkisidir. Bu nedenle güneş altında uzun süre kalmak veya güneş yanığını önemsiz görmek doğru değildir.
Cildinizde yeni oluşan, büyüyen, renk değiştiren, kanayan, kabuklanan veya uzun süre iyileşmeyen bir leke fark ettiğinizde mutlaka dermatoloji uzmanına başvurun. Güneşten korunmayı yalnızca tatilde hatırlanan bir uygulama değil, yıl boyunca sürdürülen bir sağlık alışkanlığı hâline getirin.