Uyku apnesi, üst solunum yolunu içeren hava yollarının tıkanması nedeniyle horlamanın yaşandığı, uyku sırasında solunumun tekrar tekrar kesilip geri başladığı solunum bozukluğudur. En yaygın türü obstrüktif uyku apnesidir. Sabahları yorgun uyanma, dikkatsizlik gibi sorunlara neden olabilen uyku apnesi tedavi edilmediği takdirde felç, kalp krizi ve ölüme yol açabilir.
Uyku Apnesi Nedir?
Uyku apnesi, uyku sırasında solunumun geçici olarak durmasıyla karakterize edilen bir rahatsızlıktır ve günümüzde en sık karşılaşılan uyku hastalıklarından biridir. Uyku sırasında solunumun birkaç saniye boyunca durması, kandaki oksijen seviyesinin düşmesine neden olur. Bu durum, beynin vücudu uyandırarak solunum fonksiyonlarını tekrar devreye sokmasıyla sonuçlanır. Uyku apnesi yaşayan kişiler, gece boyunca defalarca uyanır ve bu uyanmaların çoğunu sabah hatırlamazlar. Ancak, bu uykusuzluk ve bölünmeler, kişinin ertesi gün yorgun ve halsiz hissetmesine neden olabilir.
Uyku apnesi sendromu, uyku esnasında yaşanan solunum duraklamaları nedeniyle vücudun yeterince dinlenememesine yol açar. Bu da kişilerin, yeterli süre uyuduklarını düşünseler bile, sabahları yorgun kalkmasına ve gün içinde halsizlik hissetmesine neden olabilir. Özellikle sık sık uyanan, gün içinde uykusu gelen veya dikkat eksikliği yaşayan kişilerde uyku apnesi şüphesi göz önünde bulundurulmalıdır. Uyku apnesi sendromu, uzun dönemde tedavi edilmediği takdirde daha ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir ve mutlaka bir uzmana başvurulması gereken bir durumdur.
Uyku Apnesi Nasıl Olur?
Uyku apnesi boğazda bulunan yumuşak dokuları destekleyen dil ve damak kaslarının geçici olarak gevşemesi ile hava yollarının daralıp kapanmasına bağlı nefes almanın geçici olarak kesilmesine neden olur. Obstrüktif uyku apnesi hava yollarının tıkanması, merkezi apne ise beynin solunumu doğru şekilde kontrol edememesi sonucu gerçekleşir.
Uyku Apnesi Türleri Nelerdir?
Uyku esnasında nefes almayı durduran uyku apnesinin 3 tipi bulunur. Bunlar santral, obstrüktif (tıkayıcı) ve mikst (karma) olarak açıklanır.
Santral uyku apnesi
Santral uyku apnesi, uyku esnasında nefes alma dürtüsünü gerçekleştiren kasların sinyal göndermemesi durumunda ortaya çıkan uyku apnesi tipidir.
Obstrüktif uyku apnesi (Tıkayıcı)
Uyku kalitesinde ciddi etkisi bulunan obstrüktif uyku apnesi, hava yolundaki işlev kaybından dolayı oksijenin vücuda az girmesine neden olan apne tipidir. Uykunun kesilmesinden kaynaklı olarak ataklara da neden olur.
Mikst uyku apnesi (Karma)
Mikst uyku apnesi, kişilerde obstrüktif ve santral uyku apnesi ile beraber görülen apne türüdür.
Uyku Apnesi Neden Olur?
Uyku apnesinin nedeni, boğazdaki kasların havanın geçeceği alanı kapatacak şekilde gevşemesidir. Üst solunum yolundaki darlıklar çocukluktan itibaren, solunum yolunun yıpranmasına sebep olabilir ve bu da uyku apne sendromuna neden olabilir. İşte uyku apnesinin yaygın nedenleri:
- Fazla kilo(obezite)
- Burun tıkanıklığı
- Büyük bademciklere ve geniz etine sahip olmak
- Boyun çevresi kalın olan kişilerin hava yollarının dar olması
- Yaşlılık
- Cinsiyet (erkeklerde uyku apnesi olasığı 2-3 kat daha fazladır)
- Genetik yatkınlık
- Yüksek tansiyon ve diyabet gibi tıbbi sorunlar
- Alkol kullanmak
- Sigara içmek uyku apnesi nedenleri arasında gösterilebilir.
Uyku apnesi sadece yetişkinlerde değil, çocuklarda da görülebilir. Uyku apne sendromu olan kişide horlama, 3-4 kat daha fazla, çok kaba ve gürültülü şekilde gerçekleşir. Horlamanın yanı sıra nefes darlığı, sık sık iç çekme, el kol hareketleriyle çırpınarak uyanmaya çalışma, sık ve uzun süreli solunum durmaları, sabah yorgun uyanmak da uyku apne sendromu yaşayan kişilerde görülür. Uyku apnesinin tam nedeni sayılmasa da, uyku apne sendromlu hastaların %30-50’sinde hipertansiyon görülmektedir.
Uyku Apnesi Tanısı Nasıl Konulur?
Uyku apnesinin teşhisi çoğunlukla uzman doktor tarafından hasta anamnezi alınması ve semptomların değerlendirilmesi ile başlar. İnceleme sonucunda doktor uyku apnesinden şüphelenirse, uyku testi isteyebilir. Hastalığın tespiti için kullanılan testlerden bazıları şunlardır:
- Hastane Ortamında Uyku Testleri: Teşhis için en yaygın yöntemlerden biri, bir uyku laboratuvarında polisomnografi cihazı kullanarak gerçekleştirilen uyku testleridir. Bu test hastanın uyku halinde izlenmesine yönelik mümkün olduğunca rahat bir ortamda bulunmasını sağlamak için özel olarak donatılmış tıbbi tesislerde gecelik olarak yapılan testtir. Bu test sırasında, kişinin uyku sırasında solunum, kalp aktivitesi, beyin aktivitesi, göz hareketleri ve kas tonusu gibi çeşitli parametreleri kaydedilir.
- Evde Uyku Testleri: Doktor tarafından hafif veya orta düzeyde apne belirtileri olan kişilere, evde kullanılabilecek taşınabilir uyku test cihazları da önerilebilir. Bu cihazlar genellikle solunum hızını, kalp atış hızını, oksijen seviyelerini ve diğer uyku aktivitelerini izlerler.
Uyku apnesi teşhisi için semptomlar da tanıya götüren önemli faktörlerdir. Horlama, nefes alma güçlüğü, gece boyunca sık sık uyanma, gündüz uykuluğu ve diğer belirtiler, teşhis sürecinde önemli bir rol oynar.
Uyku Apnesi Tedavi Yöntemleri Nelerdir?
Tedavi apnenin türüne ve semptomların ciddiyetine bağlı olarak değişir. Tedavide amaç semptomları azaltmak veya altta yatan nedeni iyileştirmektir. Olası tedaviler şunları içerir:
- Pozitif Havayolu Basıncı (PAP): Pozitif havayolu basıncı tedavi yönteminde, hasta nefes alırken solunum sisteminde oluşan hava basıncını artırmak için özel bir cihaz kullanılır. Bu sayede hava yolunun tıkanmasını önlenebilir. Hastanın burnuna veya ağzına takılan bir maske aracılığıyla sürekli olarak hava verilir.
- BiPAP Terapisi (İki Seviyeli Pozitif Havayolu Basıncı): PAP terapisine benzer ancak farklı bir basınç ayarı kullanılır. Bu yöntemde, nefes alma sırasında basınç düşürülür, nefes verme sırasında ise artırılır. Bu şekilde, hastanın rahat nefes almasına yardımcı olunur.
- Ağız İçi Aletleri: Hafif veya orta düzeyde uyku apnesi olan bazı hastalar, uyku sırasında çene ve dilin pozisyonunu değiştiren özel bir ağız aparatı kullanabilir. Bu aletler, hava yolunun açık kalmasını sağlayarak uyku apnesi semptomlarını hafifletebilir.
- Cerrahi Müdahaleler: Aşırı durumlarda, hava yolunun fiziksel olarak genişletilmesi için cerrahi ssmüdahaleler gerekebilir. Bu müdahaleler arasında geniz eti ameliyatı, tonsillektomi veya üst hava yolunun cerrahi olarak yeniden şekillendirilmesi gibi prosedürler bulunabilir.
- Yaşam Tarzı Değişiklikleri: Uyku apnesi semptomlarını hafifletmek için doktor kontrolünde bazı yaşam tarzı değişikleri yapmak önemlidir. Kilo verme, alkol ve sigaradan kaçınma, doktor kontrolünde düzenli egzersiz ve uyku pozisyonunu değiştirme faydalı olabilir.
- Uyku Pozisyonu Eğitimi: Bazı hastalara, sırt üstü yatma durumunda hava yolunun tıkanmasını önlemek için uyku pozisyonu eğitimi verilebilir. Bu eğitimde genellikle yastık kullanımı veya vücut pozisyonu değişiklikleri üzerine odaklanılır.
Santral ya da obstrüktif apne tipi ayırt edildikten sonra buna göre oluşturulan tedavi planında obstrüktif apne için bu tedavi yöntemleri ile semptomlar minimize edilebilir ve kişinin sağlıklı uyku düzeni sağlanabilir. Santral tip için de altta yatan neden belirlendikten sonra bu nedene yönelik tedavi belirlenir.
Çocuklarda Uyku Apnesi Olur mu?
Uyku apnesi yetişkinlerde olduğu gibi çocuklarda da meydana gelebilir. Sorun genellikle büyük adenoid ve geniz eti gibi anatomik faktörlerden kaynaklanabilir. Bu durum, çocuklarda horlama, uyku sırasında solunum durması, uyurken sık kol veya bacak hareketleri ve gündüz uykuluğu gibi belirtilerle neden olabilir.
Uyku Apnesi Ne Kadar Sürer?
Uyku apnesi hastalığı uzun süreli devam edebilen kronik bir rahatsızlıktır. Bazı hastalarda kilo vererek veya bazı tedavi yöntemleri ile sorunu çözmek mümkün olabilirken bazı hastalarda ise bu durum ömür boyu sürebilir.