“Dizlerim ağrıyor, kesin yağmur yağacak.”
“Bugün başım çok ağrıyor, hava değişecek galiba.”
Bu tür cümleleri özellikle mevsim geçişlerinde sık duyarız. Hatta bazı insanlar hava durumuna bakmadan önce yaklaşan yağmuru eklemlerinden anlayabildiklerini söyler.
İlk duyulduğunda biraz şehir efsanesi gibi geliyor. Ancak hava koşullarındaki değişimlerin bazı kişilerde ağrı, migren, solunum şikâyetleri ve ruh hali üzerinde etkili olabileceğini gösteren bilimsel çalışmalar bulunuyor.
Yine de konu “Yağmur yağınca eklemler kesin ağrır” kadar basit değil. Çünkü sıcaklık, nem, atmosfer basıncı, gün ışığı ve kişinin mevcut sağlık durumu bir arada etkili olabiliyor.
Peki gerçekten vücudumuz yaklaşan hava değişimini hissedebilir mi?
Atmosfer Basıncı Değiştiğinde Vücudumuz Ne Oluyor?
Hava yalnızca sıcak veya soğuk değildir. Üzerimizde sürekli bir atmosfer basıncı bulunur ve bu basınç hava sistemlerine göre değişebilir.
Özellikle fırtınalı veya yağışlı havalar yaklaşırken atmosfer basıncında değişiklikler meydana gelebilir.
Bazı araştırmalarda bu değişimlerle eklem ağrıları arasında ilişki gözlemlenmiştir. Özellikle artrit gibi eklem rahatsızlıkları bulunan bazı kişiler hava değişimlerinde ağrılarının arttığını bildirmektedir.
Bunun neden gerçekleştiği ise tamamen açıklığa kavuşmuş değildir.
Atmosfer basıncındaki değişikliklerin eklem çevresindeki dokuları etkileyebileceği düşünülse de ağrı oldukça karmaşık bir deneyimdir. Sıcaklık, hareket miktarı, uyku, stres ve kişinin ağrıya duyarlılığı gibi faktörler de devreye girer.
Bu nedenle diziniz ağrıdığında ertesi gün mutlaka yağmur yağacağını söylemek mümkün değildir.
Ama bazı insanların hava değişimlerine karşı daha hassas olması da tamamen hayal ürünü sayılmaz.
Soğuk Havada Eklemler Neden Daha Sert Hissedilebilir?
Sonbaharla birlikte sabah yataktan kalktığınızda vücudunuzun yaz aylarına göre biraz daha “tutuk” olduğunu hissedebilirsiniz.
Soğuk havalarda insanlar genellikle daha az hareket eder. Açık havada geçirilen zaman azalır, yürüyüş süreleri kısalabilir ve uzun süre kapalı alanlarda oturulabilir.
Hareketsizlik ise özellikle eklem problemi bulunan kişilerde sertlik hissini artırabilir.
Soğukta kasların ve eklem çevresindeki dokuların daha gergin hissedilmesi de hareketlerin başlangıçta daha zor gelmesine katkıda bulunabilir.
Bu nedenle havalar soğuduğunda hareketi tamamen bırakmak yerine gün içerisinde kısa yürüyüşlere ve düzenli fiziksel aktiviteye devam etmek önemlidir.
Hava Değişimi Baş Ağrısını Tetikleyebilir mi?
Hava koşullarından etkilendiğini söyleyen yalnızca eklem ağrısı yaşayan kişiler değildir.
Migreni olan bazı insanlar sıcaklık değişikliklerinin, aşırı sıcak veya soğuğun, parlak güneş ışığının, yüksek nemin ya da atmosfer basıncındaki değişimlerin ataklarını tetikleyebildiğini bildirir.
Ancak migren tetikleyicileri kişiden kişiye oldukça değişkendir.
Bir kişide yağmurlu hava etkili olurken başka bir kişi hava değişimlerinden hiç etkilenmeyebilir.
Üstelik hava koşulları çoğu zaman tek başına hareket etmez. Örneğin sıcak bir günde daha az su içmiş olabilirsiniz. Havanın kapalı olduğu bir gün daha az hareket etmiş veya uyku düzeniniz bozulmuş olabilir.
Bu nedenle baş ağrısının nedenini yalnızca havaya bağlamak yanıltıcı olabilir.
Sık migren yaşayan kişiler için baş ağrısı günlüğü tutmak faydalı olabilir. Uyku, beslenme, stres, adet dönemi, hava koşulları ve ağrının başladığı saat gibi bilgileri kaydetmek kişisel tetikleyicilerin fark edilmesini kolaylaştırabilir.
Nem Neden Bu Kadar Fark Ediliyor?
Nem oranı yükseldiğinde özellikle sıcak havalarda terin ciltten buharlaşması zorlaşır.
Terlemek vücudun kendisini serinletmek için kullandığı temel mekanizmalardan biridir. Havadaki nem yüksek olduğunda bu sistem daha az etkili çalışabilir ve aynı sıcaklık daha bunaltıcı hissedilebilir.
Bu yüzden hava durumu uygulamasında 28 derece yazarken kendinizi çok daha sıcak bir ortamdaymış gibi hissedebilirsiniz.
Nem değişiklikleri bazı solunum yolu hastalıkları açısından da önemli olabilir.
Örneğin astımı olan bazı kişilerde soğuk hava, hava kirliliği, polenler veya yüksek nem gibi çevresel faktörler belirtileri tetikleyebilir.
Burada da herkesin aynı şekilde etkilenmediğini unutmamak gerekir.
Güneş Azalınca Ruh Halimiz de Değişebilir
Sonbaharda değişen yalnızca sıcaklık değildir.
Günler giderek kısalır ve gün ışığına maruz kaldığımız süre azalır. Bu değişiklik vücudumuzun uyku ve uyanıklık düzenini yöneten biyolojik saatini etkileyebilir.
Bazı insanlar sonbahar ve kış aylarında daha fazla uyuma isteği, enerji düşüklüğü veya motivasyon azalması yaşayabilir.
Mevsimsel değişikliklerin ruh hali üzerindeki etkisi bazı kişilerde oldukça belirgin olabilir. Mevsimsel örüntü gösteren depresyon gibi durumlarda belirtiler yılın belirli dönemlerinde tekrar ortaya çıkabilir.
Ancak havanın kapalı olduğu bir gün kendinizi keyifsiz hissetmeniz tek başına bir ruh sağlığı sorunu yaşadığınız anlamına gelmez.
Gün ışığından yararlanmak, düzenli hareket etmek ve uyku saatlerini mümkün olduğunca korumak mevsim değişimlerinde günlük ritmin devam etmesine yardımcı olabilir.
Hava Değiştiğinde Neden Daha Yorgun Hissediyoruz?
Bir sabah son derece enerjik uyanırken ertesi gün yataktan çıkmak istemeyebilirsiniz.
Bunun tek nedeni hava değildir.
Mevsim geçişlerinde gün ışığı süresinin değişmesi uyku düzenimizi etkileyebilir. Daha az hareket etmek, kapalı alanlarda daha fazla zaman geçirmek ve günlük rutinin değişmesi de enerji seviyemizde rol oynayabilir.
Dolayısıyla “Hava kapandı, enerjim düştü” hissinin arkasında birden fazla mekanizma bulunabilir.
Özellikle sonbaharda mümkün olduğunca gün ışığında dışarı çıkmak ve hareket etmeye devam etmek günlük ritmi korumak açısından faydalıdır.
Öğle arasında yapılacak 15-20 dakikalık bir yürüyüş bile hem hareket etmenizi hem de açık havada zaman geçirmenizi sağlar.
Gerçekten Yağmuru Önceden Hissedebilir miyiz?
İşin en eğlenceli kısmı da burası.
Bazı insanlar hava değişiminden önce ağrılarının arttığını gerçekten fark edebilir. Araştırmalar hava koşullarıyla bazı ağrı türleri arasında bağlantı olabileceğini düşündürse de bu ilişki herkeste aynı değildir ve hava durumunu güvenilir biçimde tahmin edecek kadar kesin değildir.
Yani diziniz ağrıdığında şemsiyeyi yanınıza almak isteyebilirsiniz ama meteoroloji uygulamasını silmek için henüz erken.
Vücudumuz çevresinden tamamen bağımsız çalışan bir sistem değildir. Sıcaklık, ışık, nem ve diğer çevresel koşullardaki değişikliklere sürekli uyum sağlamaya çalışır.
Bazılarımız bu değişiklikleri neredeyse hiç fark etmezken bazılarımız çok daha hassas olabilir.
Önemli olan her ağrıyı veya halsizliği havaya bağlamamaktır. Sürekli devam eden, giderek artan veya günlük yaşamınızı etkileyen şikâyetleriniz varsa nedeni hava değişimi olarak kabul etmek yerine sağlık profesyoneline başvurmak gerekir.
Ama büyükanneniz “Yarın yağmur yağacak, dizlerimden anlıyorum” dediğinde de artık hemen itiraz etmeyebilirsiniz. Çünkü bu eski gözlemin arkasında düşündüğümüzden biraz daha fazla bilim olabilir.