Telefonunuzu elinize aldınız, saate bakacaktınız. Bir bildirim gördünüz, ardından sosyal medyaya girdiniz. Birkaç video, birkaç paylaşım derken 20 dakika geçmiş bile!
Üstelik bazen telefonumuzu neden elimize aldığımızı bile hatırlamıyoruz. Yeni bir mesaj gelmese de ekranı kontrol ediyor, boş kaldığımız ilk anda sosyal medya uygulamalarını açıyoruz.
Peki neden telefonumuzdan bu kadar zor uzaklaşıyoruz? Bu davranış yalnızca irade eksikliği mi, yoksa beynimizin çalışma biçimiyle de ilgili mi?
Aslında telefonlarımızla kurduğumuz ilişkinin arkasında alışkanlıklar, ödül beklentisi ve günlük yaşamın psikolojik ihtiyaçları bulunuyor.
1. Beynimiz Yeni Bir Şey Görmeyi Seviyor
İnsan beyni, çevresindeki yeni ve dikkat çekici bilgilere karşı oldukça duyarlıdır.
Sosyal medya uygulamaları da sürekli değişen içerikleriyle bu merak duygusuna hitap eder. Bir sonraki paylaşımın komik, şaşırtıcı veya ilginç olup olmayacağını önceden bilemeyiz.
Bu belirsizlik, ekranı kaydırmaya devam etmemizi kolaylaştırabilir.
Ödül beklentisiyle ilişkili beyin süreçlerinde dopamin de rol oynar. Ancak dopamini yalnızca bir mutluluk hormonu olarak tanımlamak doğru değildir. Dopamin; motivasyon, öğrenme ve ödül beklentisi gibi süreçlerle ilişkilidir.
Kısacası telefonumuzu kontrol etmek bazen yeni bir şey keşfetme beklentisiyle bağlantılı olabilir.
2. Bildirimler Dikkatimizi Nasıl Ele Geçiriyor?
Bir mesaj sesi, ekranın yanması veya uygulama simgesindeki küçük kırmızı sayı…
Bunların hepsi dikkatimizi bulunduğumuz işten uzaklaştırabilir.
Üstelik telefonu kontrol etmek için mutlaka bir bildirim gelmesi de gerekmez. Zamanla bildirim beklemek bile ekranı açma alışkanlığına dönüşebilir.
Örneğin çalışırken birkaç dakikada bir telefonunuza bakıyorsanız, beyniniz bu davranışı belirli durumlarla ilişkilendirmiş olabilir.
Her kontrolün ardından yeniden yaptığınız işe odaklanmanız gerektiği için sık sık bölünmek, özellikle yoğun dikkat gerektiren görevleri zorlaştırabilir.
3. Canımız Sıkıldığında Neden Hemen Telefona Sarılıyoruz?
Otobüs beklerken, yemek sırasında veya bir arkadaşımızı beklediğimiz birkaç dakikada elimiz çoğu zaman telefona gidiyor.
Çünkü telefon, can sıkıntısını gidermenin son derece kolay bir yolunu sunuyor.
Eskiden çevremizi izleyerek veya kendi düşüncelerimizle baş başa kalarak geçirdiğimiz kısa boşlukları artık ekranlarla doldurabiliyoruz.
Oysa can sıkıntısı her zaman olumsuz bir deneyim değildir. Zihnin serbestçe dolaşmasına, düşüncelerimizi değerlendirmemize ve yeni fikirler geliştirmemize fırsat verebilir.
Her boş anı telefonla doldurmak, bu deneyimlere ayırdığımız zamanı azaltabilir.
4. Bir Şeyleri Kaçırma Korkusu: FOMO
Telefonumuzu sık kontrol etmemizin nedenlerinden biri de FOMO olarak bilinen, gelişmeleri kaçırma korkusudur.
Arkadaşlarımızın neler yaptığını, sosyal medyada hangi konuların konuşulduğunu veya yeni bir mesaj gelip gelmediğini sürekli merak edebiliriz.
Özellikle sosyal ilişkilerimizle ilgili bir gelişmeyi kaçıracağımızı düşündüğümüzde telefonu kontrol etme isteği artabilir.
Ancak çevrim içi dünyada her şeyi takip etmek mümkün değildir.
Sürekli bağlantıda kalma çabası, bazı kişilerde zihinsel yükü ve sosyal karşılaştırma eğilimini artırabilir.
Bu nedenle her bildirime anında yanıt vermek zorunda olmadığımızı kendimize hatırlatmak önemlidir.
5. Telefon Kullanımı Ne Zaman Soruna Dönüşür?
Telefonla uzun süre vakit geçirmek tek başına bir bağımlılık tanısı anlamına gelmez.
İşimiz, eğitimimiz veya sosyal ilişkilerimiz nedeniyle ekran başında uzun saatler geçirmemiz gerekebilir. Önemli olan telefon kullanımının günlük yaşamımızı nasıl etkilediğidir.
Şu durumlar alışkanlıklarımızı gözden geçirmemiz gerektiğini gösterebilir:
- Telefonu kontrol etmeyi planladığınızdan çok daha uzun süre sürdürmek
- Ekran nedeniyle uyku saatlerini sürekli ertelemek
- İşe veya derslere odaklanmakta zorlanmak
- Sevdiklerinizle birlikteyken sık sık telefona yönelmek
- Kullanımı azaltmaya çalıştığınız halde bunu sürdürmekte zorlanmak
- Telefona erişemediğinizde belirgin huzursuzluk yaşamak
Bu davranışlar yaşam kalitenizi ciddi biçimde etkiliyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek almak faydalı olabilir.
Telefonla Daha Sağlıklı Bir İlişki Kurmanın 7 Yolu
Telefonu tamamen bırakmak zorunda değilsiniz. Amaç, teknolojiyi ihtiyaçlarımıza uygun ve daha bilinçli kullanabilmek.
1. Gereksiz bildirimleri kapatın. Her uygulamanın gün boyunca dikkatinizi bölmesine izin vermeyin.
2. Telefonunuzu neden açtığınızı fark edin. Bir uygulamaya girmeden önce gerçekten ne yapmak istediğinizi düşünün.
3. Ekransız zamanlar belirleyin. Yemek sırasında veya uyumadan önce telefon kullanmadığınız kısa aralıklar oluşturun.
4. Telefonu görüş alanınızdan uzaklaştırın. Özellikle odaklanmanız gereken zamanlarda cihazı başka bir yere koymayı deneyin.
5. Ekran sürenizi inceleyin. Hangi uygulamalara ne kadar zaman ayırdığınızı görmek alışkanlıklarınızı anlamanıza yardımcı olabilir.
6. Boş zamanlarınıza alternatif ekleyin. Kısa yürüyüşler, kitap okumak veya müzik dinlemek gibi etkinliklere yer açın.
7. Küçük hedeflerle başlayın. Bir anda büyük kısıtlamalar getirmek yerine sürdürülebilir değişiklikler yapın.
Telefonlarımız hayatımızı kolaylaştırıyor, iletişim kurmamızı sağlıyor ve bilgiye ulaşmamıza yardımcı oluyor. Sorun teknolojinin kendisinden çok, onu ne zaman ve nasıl kullandığımızla ilgili olabilir.
Bir dahaki sefere farkında olmadan telefonunuza uzandığınızda kendinize şu soruyu sorun: Gerçekten bir şeye mi ihtiyacım var, yoksa yalnızca alışkanlıkla mı ekranı açıyorum?
Bazen bu küçük farkındalık bile ekranla kurduğumuz ilişkiyi değiştirmek için iyi bir başlangıç olabilir.